Phân biệt bất dung nạp lactose với rối loạn tiêu hóa ở trẻ: Cha mẹ cần lưu ý điều gì?

Trẻ bị đầy bụng, đau bụng, tiêu chảy hoặc đi ngoài nhiều lần là tình trạng khá thường gặp và có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong đó, bất dung nạp lactose và rối loạn tiêu hóa ở trẻ thường có những biểu hiện tương đối giống nhau, khiến nhiều phụ huynh dễ nhầm lẫn.

Việc phân biệt đúng hai tình trạng này giúp cha mẹ có hướng chăm sóc phù hợp và đưa trẻ đi khám kịp thời khi cần thiết.

Bất dung nạp lactose là gì?

Lactose là loại đường tự nhiên có trong sữa và các sản phẩm từ sữa.

Để tiêu hóa lactose, cơ thể cần enzyme lactase, được sản xuất tại niêm mạc ruột non. Khi lượng enzyme này không đủ, lactose sẽ không được tiêu hóa hoàn toàn mà đi xuống đại tràng, nơi vi khuẩn lên men tạo ra khí và các chất khác, từ đó gây nên các triệu chứng khó chịu.

Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK), bất dung nạp lactose là tình trạng không tiêu hóa được hoàn toàn lactose do giảm hoặc thiếu enzyme lactase, không phải là dị ứng sữa.

Rối loạn tiêu hóa ở trẻ là gì?

Rối loạn tiêu hóa là thuật ngữ chung dùng để chỉ tình trạng hoạt động của hệ tiêu hóa bị ảnh hưởng, khiến trẻ xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy, táo bón hoặc nôn.

Theo Bộ Y tế và các hướng dẫn nhi khoa, rối loạn tiêu hóa có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân như:

• Nhiễm virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng.
• Thay đổi chế độ ăn.
• Sử dụng thuốc, đặc biệt là kháng sinh.
• Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột.
• Không dung nạp một số loại thực phẩm.
• Một số bệnh lý tiêu hóa khác.

Vì vậy, bất dung nạp lactose chỉ là một trong nhiều nguyên nhân có thể gây các triệu chứng rối loạn tiêu hóa, chứ hai khái niệm này không hoàn toàn giống nhau.

Điểm khác biệt quan trọng giữa bất dung nạp lactose và rối loạn tiêu hóa ở trẻ

Mặc dù đều có thể gây đau bụng hoặc tiêu chảy, nhưng hai tình trạng này có điểm khác biệt quan trọng.

Điểm khác biệt dễ nhận biết nhất là: ở trẻ bất dung nạp lactose, các triệu chứng thường xuất hiện sau khi sử dụng sữa hoặc thực phẩm chứa lactose, trong khi rối loạn tiêu hóa có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác và không nhất thiết liên quan đến việc uống sữa.

Những dấu hiệu có thể gợi ý trẻ bất dung nạp lactose

Theo các tài liệu của NIDDK, trẻ có thể xuất hiện các triệu chứng sau khoảng 30 phút đến 2 giờ sau khi sử dụng thực phẩm chứa lactose:

• Đầy hơi, chướng bụng.
• Đau bụng hoặc đau quặn bụng.
• Tiêu chảy.
• Đi ngoài nhiều lần.
• Xì hơi nhiều.
• Buồn nôn hoặc nôn ở một số trường hợp.

Tuy nhiên, các triệu chứng này không đủ để khẳng định trẻ bị bất dung nạp lactose, bởi chúng cũng có thể gặp trong nhiều bệnh lý tiêu hóa khác.

Cha mẹ có nên tự ý ngừng cho trẻ uống sữa?

Không nên tự ý loại bỏ sữa hoặc các thực phẩm chứa lactose khỏi khẩu phần ăn của trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Sữa và các chế phẩm từ sữa là nguồn cung cấp nhiều dưỡng chất quan trọng như canxi, vitamin D và protein, cần thiết cho sự tăng trưởng và phát triển của trẻ.

Nếu nghi ngờ trẻ bất dung nạp lactose, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá và tư vấn chế độ dinh dưỡng phù hợp.

Cách chăm sóc trẻ khi có triệu chứng rối loạn tiêu hóa

Khi trẻ có biểu hiện rối loạn tiêu hóa, cha mẹ nên:

• Cho trẻ uống đủ nước hoặc dung dịch bù nước theo hướng dẫn của nhân viên y tế nếu trẻ bị tiêu chảy.
• Tiếp tục cho trẻ ăn uống phù hợp với lứa tuổi, trừ khi có chỉ định khác từ bác sĩ.
• Theo dõi số lần đi ngoài, tình trạng ăn uống và các dấu hiệu mất nước.
• Không tự ý sử dụng thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định.

Kết luận

Bất dung nạp lactose và rối loạn tiêu hóa ở trẻ không phải là một. Hai tình trạng này có thể có những biểu hiện tương tự như đau bụng, đầy hơi hoặc tiêu chảy, nhưng nguyên nhân và hướng xử trí khác nhau.

Trong đó, điểm khác biệt quan trọng là các triệu chứng của bất dung nạp lactose thường xuất hiện sau khi trẻ sử dụng sữa hoặc thực phẩm chứa lactose, còn rối loạn tiêu hóa có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau.

Nếu trẻ có các triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt và dinh dưỡng, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám, xác định nguyên nhân và hướng dẫn điều trị phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Bất dung nạp lactose có phải là dị ứng sữa không?

Không. Đây là hai tình trạng khác nhau. Bất dung nạp lactose liên quan đến việc thiếu enzyme lactase để tiêu hóa đường lactose, trong khi dị ứng sữa là phản ứng của hệ miễn dịch với protein trong sữa.

Trẻ bị bất dung nạp lactose có phải ngừng uống sữa hoàn toàn?

Không phải tất cả các trường hợp đều cần ngừng hoàn toàn. Việc điều chỉnh chế độ ăn phụ thuộc vào mức độ bất dung nạp và cần được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng tư vấn.

Làm sao biết trẻ bị bất dung nạp lactose hay chỉ rối loạn tiêu hóa?

Không thể chỉ dựa vào triệu chứng để khẳng định. Bác sĩ sẽ dựa trên thời điểm xuất hiện triệu chứng, tiền sử ăn uống, thăm khám lâm sàng và có thể chỉ định thêm các xét nghiệm khi cần.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu trẻ tiêu chảy nhiều lần, sốt, nôn liên tục, có dấu hiệu mất nước, phân có máu hoặc tình trạng kéo dài không cải thiện.

Tài liệu tham khảo

1. World Health Organization (WHO). Diarrhoeal disease.
2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Lactose Intolerance.
3. American Academy of Pediatrics (AAP). Lactose Intolerance in Infants, Children, and Adolescents.
4. Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh thường gặp ở trẻ em.